Yapay Zekâ ile İçtihat Araştırması Nasıl Yapılır?

Yapay zekâ ile içtihat araştırması, doğru arama kavramlarını üretmek, gerçek kararları bulmak ve tam metinler arasında olgusal karşılaştırma yapmaktır. Modelin yazdığı esas ve karar numarası tek başına kaynak değildir. Kararın kurumu, dairesi, tarihi, künyesi ve gerekçesi resmî kaynakta doğrulanmalıdır. Bir kararın aynı kelimeyi içermesi uyuşmazlığınıza uygulanabileceği anlamına gelmez. Araç araştırma malzemesini düzenleyebilir; emsalin hukuki etkisi ve kullanılabilirliği hukukçu tarafından değerlendirilir.

Genel riskler yapay zekâ ve hukuk rehberinde, normun hangi sürümünün uygulanacağı ise mevzuat araştırması yazısında ele alınır.

Önce uyuşmazlığı arama kavramlarına dönüştürün

Gündelik anlatım ile karar metinlerinde kullanılan terimler farklı olabilir. “İşten çıkarıldım” ifadesi birden fazla hukuki konuya işaret edebilir. İlk araştırmada işlem türü, uyuşmazlık noktası ve usul aşaması belirlenir. Model alternatif kavramlar önerebilir; fakat olayda bulunmayan ayrıntılar eklememelidir.

Bir kavram listesi hazırladıktan sonra geniş arama ve dar arama ayrı yapılabilir. Geniş arama ilgili kavramları görmeye, dar arama ise belirli daire, tarih veya mevzuat ilişkisini incelemeye yarar. Yalnızca modelin ilk önerdiği sorguya bağlı kalmak önemli karşı kararları dışarıda bırakabilir.

Araştırma notunda bulunan ve bulunamayan sorguları da kayıt altına almak yararlıdır. “Hiç karar yok” sonucu, yalnızca birkaç başarısız aramaya dayanıyorsa fazla güçlüdür. Daha isabetli ifade, kullanılan kaynak ve sorgu sınırları içinde ilgili karar bulunamadığıdır.

Resmî karar arama kaynakları

Yargıtay'ın emsal karar arama açıklaması, daire, esas numarası, karar numarası, tarih ve içerik gibi alanlarla araştırmayı açıklar. Danıştay Karar Arama da detaylı arama alanları sunar. Anayasa Mahkemesi için kurumun Kararlar Bilgi Bankası incelenebilir.

Bu kaynakların kapsamları aynı değildir. Bir sistemde bulunan kararı bütün kararların eksiksiz temsilcisi gibi görmeyin. Erişim veya indeksleme sınırı olabilir. Arama sonucu bulunamaması, ilgili hukuki ilkenin hiç mevcut olmadığı anlamına gelmez.

Üçüncü taraf özetler araştırmaya yardımcı olabilir; fakat bir kararın gerekçesini kullanmadan önce tam metin kontrol edilmelidir. Özet başlığı farklı bir yorumu öne çıkarabilir. Kamuya açık metinlerde kişisel verilerin kullanımı da amaç ve koşullarıyla değerlendirilmelidir.

Künye ile tam metin birlikte doğrulanır

Yanlış içtihat iki biçimde ortaya çıkabilir: kararın kendisi mevcut değildir veya gerçek karara yanlış bir içerik bağlanmıştır. Yalnızca numaranın bulunması ikinci riski çözmez. Alıntı yapılan paragrafın gerçek metinde yer aldığı ve bağlamının korunmuş olduğu kontrol edilir.

Modelden kontrol edilen alanları ayrıca listelemesini isteyebilirsiniz. Ancak modelin “doğruladım” demesi, kaynağa erişimin kanıtı değildir. Bağlantı ve metin karşılaştırması gerekir. Kaynağa erişilemiyorsa atfı kullanmamak veya araştırmayı sürdürmek daha doğrudur.

Olgusal benzerlik nasıl incelenir?

Kararın hangi vakıalarla ilgili olduğunu, tartışılan hukuki sorunu ve usul aşamasını çıkarın. Ardından kendi dosyanızla aynı ve farklı noktaları yan yana yazın. Bazı kararlar esas hakkında değil usuli bir mesele hakkında olabilir.

Modelin yalnızca “benzer” etiketini kullanması yeterli değildir. Benzerlik hangi olguya dayanıyor? Farklı bir dönem mevzuatı mı uygulanmış? Tarafların sıfatı aynı mı? İspat durumu farklı mı? Bu sorular araştırmayı bir kelime eşleştirmesinden hukuki değerlendirmeye taşır.

Bir kararın sonucunu bağlamdan koparıp genel kural gibi yazmayın. Hukukçu, kararın kullanılma nedenini kendi dosyasının özellikleri üzerinden açıklamalıdır. Karşı yöndeki veya ayrışan kararların araştırılması da değerlendirmeyi dengeler.

Semantik arama neden hem yararlı hem sınırlıdır?

Embedding tabanlı arama aynı kavramın farklı ifadelerini bulabilir. Bu, yalnızca anahtar kelimeye bağlı kalmamak açısından yararlıdır. Ancak vektör yakınlığı kararın hukuken belirleyici olduğunu göstermez.

İyi bir araştırmada semantik sonuçlar, kurum, tarih ve künye gibi kesin alanlarla birlikte kontrol edilir. Alıntı parçaları yeterli değilse tam gerekçe okunur. Kararın başlığı veya sonuç özeti tek başına yeterli bağlam sunmayabilir.

Retrieval sonrasında modelin görevi kararları karşılaştırılabilir tabloya dönüştürmek olabilir. “Benzer olgular”, “farklı olgular”, “uygulanan norm” ve “araştırılacak nokta” sütunları kullanışlıdır. Bu tablo bir emsal kararı otomatik seçen yargılama mekanizması değildir.

Varsayımsal karşılaştırma örneği

Bir teslim uyuşmazlığında iki karar bulduğunuzu düşünelim. Birinde imzalı teslim tutanağı, diğerinde yalnızca e-posta kaydı bulunuyor. İki karar aynı teslim kavramını kullansa bile delil yapıları farklıdır. Modelin bu farkı göstermesi, tek bir kararın sonucunu dosyaya taşımaktan daha yararlıdır.

Üçüncü bir karar yalnızca başvurunun süresine ilişkin olabilir. Bu karar araştırmanın usul boyutuna katkı sağlar ama teslimin gerçekleştiğini açıklamaz. Kararları konu ve işlevleriyle ayırmak araştırma kalitesini yükseltir. Bu örnek gerçek karar künyeleri içermez.

DEHA ile kontrollü araştırma

Resmî kaynaktan elde edilmiş karar metinlerini paylaşım uygunluğunu değerlendirerek DEHA'ya sağlayabilirsiniz. Source Studio'da seçili metinler arasında belirli bir olguyu karşılaştırmasını isteyin. Otomatik olarak Yargıtay veya Danıştay'ın bütün arşivine bağlı olduğunu varsaymayın.

Örnek istem: “Bu kararların uyuşmazlık konusu, usul aşaması ve ilgili gerekçe bölümlerini tablo yap. Her çıkarım için kaynak göster. Yüklenen metinde künye yoksa tamamlamaya çalışma. Kararların kendi dosyama uygulanacağına hükmetme.” Sonraki aşamada hukukçu tam metinleri kontrol eder.

Dosya bağlamını hazırlamak için dava dosyası analizi rehberi, doğrulanmış kaynakları metne aktarmak için dilekçe hazırlama rehberi kullanılabilir.

Sık sorulan sorular

Gerçek karar numarası doğru alıntı anlamına gelir mi?

Hayır. Model gerçek künyeye farklı bir gerekçe bağlayabilir. Metin ve bağlam ayrıca doğrulanır.

İlk bulunan karar yeterli mi?

İlk sonuç araştırmanın başlangıcıdır. Benzer ve ayrışan kararlar, kaynak kapsamı ve olay ilişkisi değerlendirilmelidir.

Bir karara erişemiyorsam modelden açıklamasını isteyebilir miyim?

Genel açıklama isteyebilirsiniz; fakat bunu o kararın doğrulanmış içeriği gibi kullanmayın. Eksik kaynağı model hafızasıyla tamamlamak atıf doğrulaması değildir.

Destekleyen kadar ayrışan kararı da araştırın

Araştırmanın başında istediğiniz sonucu modele söylerseniz arama yalnızca o sonucu destekleyen örneklere yönelebilir. Bunun yerine hukuki soruyu tarafsız biçimde yazın ve farklı yaklaşımların bulunmasını isteyin. Modelin bir karar listesini dengeli göstermesi gerçekten bütün yaklaşımları kapsadığı anlamına gelmez; kullanılan veri tabanının sınırları korunmalıdır.

Her kararın neden seçildiğini kısa bir çalışma notuyla açıklayın. Olay benzerliği, tartışılan norm ve usul aşaması ayrı gerekçeler olabilir. “İlgili karar” etiketi bu farklı ilişkileri gizlememelidir. Ayrışan karar için hangi olgu farkının sonucu etkilediği araştırılabilir.

Nihai kullanımda modelin karşılaştırmasını doğrudan hukuki argüman olarak kopyalamayın. Tam metin ve dosya bağlamıyla kontrol edin. Bulunamayan kaynak veya tartışmalı alıntı varsa önce bu eksik giderilmelidir. Araştırma notundaki belirsizlik, nihai metinde kesinlik iddiasına dönüşmemelidir.

İnceleme tarihi: 29 Eylül 2026. Resmî kaynaklar: Yargıtay emsal arama açıklaması, Danıştay Karar Arama ve AYM Kararlar Bilgi Bankası. Bu yazıda örnek karar künyesi veya doğrulanmamış yargı kararı kullanılmamıştır.