Yapay Zekâ ile Dilekçe Hazırlanabilir mi?

Yapay zekâ bir dilekçe taslağı hazırlamaya yardımcı olabilir; fakat dosyayı, usul kurallarını ve hukuki dayanakları denetlemeden bu taslağı sunmak doğru değildir. Önce vakıalar ve deliller yapılandırılır, sonra talep ve hukuki açıklama ayrı bölümlerde hazırlanır. Modelin eklediği karar künyeleri ve kanun maddeleri resmî kaynaktan doğrulanmalıdır. Taslak üretimi, başvuru yapma yetkisi veya hukuki danışmanlığın yerine geçmez. Bir metnin dilekçe biçiminde görünmesi, doğru mahkemeye, doğru taleple ve doğru süre içinde hazırlanmış olduğunu göstermez.

Genel kullanım sınırlarını yapay zekâ ve hukuk rehberinde bulabilirsiniz. Bu yazı, belirli bir dava için dilekçe vermek yerine güvenilir taslak üretiminin nasıl kurulacağını açıklamaktadır.

Önce dilekçenin hangi işleme hizmet ettiğini belirleyin

Bir dava dilekçesi, cevap, itiraz, istinaf başvurusu veya idari başvuru aynı amaç ve yapıya sahip değildir. “Dilekçe yaz” komutu bu farkı açıklamaz. Başvurunun türü, tarafın sıfatı, dosyanın aşaması ve talep belirlenmeden model genel bir şablona kayabilir.

Yetkili merci, başvuru yolu ve süre değerlendirmesi hukukçunun incelemesidir. Modelin önceki konuşmadan bir usul varsayımı yapmasına izin vermeyin. Hangi bilgilerin kesin, hangilerinin henüz araştırılacak olduğunu açıkça yazın. Eksik bilgi varsa taslakta yer tutucu kullanılmalı, uydurma tarih veya adres eklenmemelidir.

Dilekçe hazırlanırken veri minimizasyonu da korunmalıdır. İlk taslakta gerçek kimlik numarası veya tam adres gerekmiyorsa temsili yer tutucular kullanılabilir. Nihai metindeki zorunlu bilgilerin tamamlanması ayrı, kontrollü bir işlem olarak yapılır.

Vakıa-delil tablosundan başlayın

Taslak kalitesini artıran temel unsur süslü dil değil doğrulanmış olay yapısıdır. Her vakıayı sıra numarasıyla yazın ve hangi belgeye dayandığını gösterin. Modelin bir belgeyi özetlemesiyle o vakıanın ispatlandığı sonucunu birbirinden ayırın.

Bu varsayımsal tablo gerçek bir uyuşmazlığı temsil etmez. Amaç, modelin anlatımı kaynağa bağlamaktır. Henüz dayanağı bulunmayan bir iddiayı taslaktan çıkarmak veya belirsizliğini göstermek gerekebilir. Belgelerin bütününü incelemek için dava dosyası analizi rehberindeki envanter yöntemini kullanabilirsiniz.

Birbiriyle karışmaması gereken üç katman

Vakıa anlatımı, hukuki değerlendirme ve talep farklı katmanlardır. Model ilk katmanda belgeleri aktarır; ikinci katmanda hukukçunun belirlediği ve doğruladığı dayanakları kullanır; üçüncü katmanda somut talebi tutarlı biçimde yazar. Bu katmanlar tek komutta üretildiğinde kaynak dışı ayrıntılar eklenebilir.

Örneğin “zarar gördüm” açıklaması zarar kaleminin ve tutarının doğrulandığı anlamına gelmez. Modelin makul bir tutar tahmin etmesi dilekçe için uygun veri değildir. Miktar, dönem ve hesaplama dayanağı ayrı değerlendirilmelidir. Aynı şekilde olayın kusurlu bir davranış olduğu sonucunu yalnızca anlatımın tonundan çıkarmamalıdır.

Taslağın her paragrafını kaynak veya hukukçu girdisiyle eşleştirmek pratik bir kontrol yöntemidir. Kaynağı olmayan cümleler ya genel açıklamadır ya da doğrulanması gereken yeni bir iddiadır. Bunları kontrol sırasında görünür tutmak önemlidir.

Usul kontrolü neden ayrıca yapılır?

Bir dilekçenin gerekli unsurları, başvuru türüne göre farklı düzenlemelere dayanır. Hukuk davaları bakımından Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun resmî metni kontrol edilmelidir. Dava dilekçesinin içeriğine ilişkin 119. madde, başvurunun yalnızca güzel yazılmış bir anlatı olmadığını gösterir.

Bu kontrolü her başvuru için aynı listeyle yapmayın. Ceza veya idari yargı başvuruları farklı usul çerçevelerine sahiptir. Güncel düzenleme ve somut işlem türü belirlenmelidir. Süre hesabında olay tarihi, tebliğ tarihi ve sistemde görünen belge tarihi karıştırılmamalıdır.

Modelin güncel mevzuata erişemediği durumda ilgili maddeyi ezberden yazması engellenmelidir. Doğrulanmış metni sağlayın veya araştırmayı ayrı yapın. Mevzuat araştırması rehberi, güncel metin ile olay tarihindeki metin arasındaki farkı açıklar.

Sahte içtihat eklenmesini önleyin

“Dilekçeyi Yargıtay kararlarıyla güçlendir” komutu, doğrulanmamış bir sistemde gerçek görünüşlü ama mevcut olmayan kararlar üretebilir. Kararın dairesi, esas ve karar numarası, tarihi ve tam metni birlikte doğrulanmalıdır. Bir gerçek künyeye yanlış gerekçe bağlanması da aynı derecede sorunludur.

Taslağa yalnızca hukukçunun sağladığı doğrulanmış kararları eklemek daha kontrollü bir yöntemdir. Modelden kararın uyuşmazlıkla bağlantısını açıklamasını isteyebilirsiniz; fakat bu açıklama ayrıca denetlenir. Aynı anahtar kelimenin bulunması olgusal benzerliği kanıtlamaz.

İçtihat araştırması rehberindeki yöntemle kaynak kontrolü yapın. Karara erişilemiyorsa künyeyi taslakta kesin kaynak gibi kullanmayın. “Doğrulanacak” işareti çalışma notlarında tutulabilir; nihai metnin içinde belirsiz bir emsal iddiasına dönüşmemelidir.

Kontrollü taslak için örnek istem

“Aşağıdaki vakıa-delil tablosunu kullanarak yalnızca olay anlatımı taslağı hazırla. Her paragrafın sonunda kaynak belge kimliğini çalışma notu olarak göster. Yeni vakıa, tutar, karar veya kanun maddesi ekleme. Eksik bilgi için köşeli parantezli yer tutucu kullan. Hukuki değerlendirme ve talepleri ayrıca onaya sun.”

Bu istem, bir çıktı sınırı tanımlar; hatasızlık garantisi değildir. İkinci aşamada doğrulanmış hukuki dayanaklar eklenebilir. Üçüncü aşamada taleplerin tutarlılığı incelenir. Son metinde çalışma notlarının nasıl kaldırılacağı veya düzenleneceği hukukçunun kontrolündedir.

Modelden dil sadeleştirme istenirken de anlamın korunması gerekir. “İddia etmektedir” ifadesi “gerçekleşmiştir” diye değiştirilmemelidir. Bir ihtimalin kesin sonuca dönüşmesi, yalnızca stil düzeltmesi olarak görülmemelidir.

DEHA ile nasıl uygulanabilir?

Paylaşım uygunluğu değerlendirilmiş belgeleri DEHA'ya yükleyip önce vakıa ve kaynak tablosu isteyebilirsiniz. Source Studio seçili belgelerde dayanak aramayı destekler. Bu tabloyu doğruladıktan sonra yalnızca belirtilen kapsamda taslak hazırlanmasını isteyin.

DEHA'nın otomatik olarak mahkemeye başvurduğunu, UYAP'a belge gönderdiğini veya dilekçenin hukuken yeterli olduğunu onayladığını varsaymayın. Araç yardımcı metin ve belge çalışması sunar; nihai değerlendirme ayrı yapılır.

Son okumada kontrol edilecekler

• Başvurunun türü ve merci dosyayla uyumlu mu?
• Her vakıanın dayanağı ve belirsizliği doğru aktarılmış mı?
• Süre ve tebligat bilgisi bağımsız olarak doğrulanmış mı?
• Her mevzuat atfı güncel ve ilgili mi?
• Kararların tam metni ile kullanılan alıntı aynı mı?
• Talepler olay ve hesaplama dayanağıyla tutarlı mı?
• Modelin eklediği yer tutucular ve çalışma notları temizlenmiş mi?

Avukatsız kullanıcı bir taslağı doğrudan kullanmalı mı?

Otomatik taslağı yeterli hukuki yönlendirme olarak kabul etmemelidir. Yanlış başvuru yolu veya süre önemli sonuçlar doğurabilir. Somut işlem için yetkili hukukçudan destek alınması gerekir.

Daha uzun dilekçe daha iyi midir?

Uzunluk tek başına kalite değildir. Kaynaklı, ilgili ve tutarlı anlatım önemlidir. Gereksiz tekrar kritik vakıaları görünmez kılabilir.

Taslakta kesinlik düzeyini koruyun

Dil düzeltmesi sırasında iddiaların kesinliği değişebilir. “Teslim edildiği ileri sürülmektedir” cümlesinin “teslim edilmiştir” biçimine dönüşmesi yalnızca akıcılık iyileştirmesi değildir. Kontrolde bu tür değişiklikler işaretlenmelidir. Aynı şekilde tarih aralığı tek güne, yaklaşık tutar kesin miktara dönüştürülmemelidir.

Modelden değişiklik tablosu istemek yararlı olabilir: önceki ifade, yeni ifade ve değişikliğin nedeni. Bununla birlikte tablo da eksik olabilir; kritik paragrafların doğrudan karşılaştırılması gerekir. Özellikle talep, kabul ve feragat anlamı taşıyabilecek ifadeler hukukçu tarafından incelenmelidir.

Nihai metinde kaynak notları çıkarıldığında doğrulama izi tamamen kaybolmamalıdır. Çalışma dosyasında uygun kapsamda kaynak eşleştirmesi tutulabilir. Bu kaydın erişim ve saklama koşulları büro politikasıyla uyumlu olmalıdır. Taslağın düzgün biçimlendirilmesi bu kontrol aşamasının yerini tutmaz.

İnceleme tarihi: 29 Eylül 2026. Kaynak: 6100 sayılı Kanun'un resmî metin adresi. Örnek istem ve kontrol listesi genel çalışma önerisidir.