Yapay Zekâ ile Dava Dosyası Analizi Nasıl Yapılır?

Yapay zekâ ile dava dosyası analizi, belgeleri bir araya getirip olayları, iddiaları, delilleri ve eksik bilgileri kaynaklarıyla yapılandırma işidir. Model dosyanın kazanılıp kazanılmayacağını güvenilir biçimde belirleyen bir karar makamı değildir. Önce hangi belgelerin mevcut olduğu tespit edilir; ardından kronoloji ve vakıa-delil tablosu oluşturulur. Her çıkarımın dosyadaki dayanağı görünür olmalı, taraf iddiası doğrulanmış olay gibi sunulmamalıdır. Süre ve usul değerlendirmesi ayrıca hukukçu tarafından yapılır.

Genel çerçeve için yapay zekâ ve hukuk rehberini okuyabilirsiniz. Dosyanın sisteme verilmesi öncesindeki gizlilik değerlendirmesi ise dava dosyası yükleme güvenliği yazısının konusudur.

Dosya analizi neden özetten farklıdır?

Özet, uzun bir metni kısaltabilir. Dosya analizi ise farklı belgeler arasındaki ilişkileri kurar ve bilinmeyenleri görünür kılar. Davacının iddiası, davalının cevabı, bilirkişi raporu ve tebligat farklı işlevlere sahiptir. Bunları tek anlatıda birleştirmek tarafların söylediklerini karıştırabilir.

İyi bir analizde belge listesi, kronoloji, iddia-delil ilişkisi ve çelişkiler ayrı çıktılardır. Böylece bir bulgunun nasıl elde edildiği takip edilir. “Teslim yapılmadı” iddiası ile “dosyada teslim tutanağı bulunamadı” aynı sonuç değildir. İkincisi yalnızca incelenen belge setinin sınırını ifade eder.

Dosyayı inceleyen hukukçu modelin bilmediği bir belgeye sahip olabilir. Bu nedenle analiz raporunda girdi kapsamı açık yazılmalıdır. Eksik belgeyle üretilmiş bir sonuç, yeni belge geldiğinde değişebilir. İlk raporu değişmez kanaat olarak kullanmak yerine tarihli bir çalışma çıktısı olarak saklayın.

Belge envanteri ilk kontrol noktasıdır

Her dosyaya basit bir belge kimliği verin. Belge adı, türü, düzenlenme tarihi, sayfa sayısı, hangi tarafça sunulduğu ve okunabilirlik durumu kaydedilir. PDF dosya adı tek başına belgeyi tanımlamak için yeterli olmayabilir.

Tablo varsayımsal bir örnektir. Belge kimliği, modelin alıntılarını takip etmeyi kolaylaştırır. Aynı evrak birden çok dosyada bulunduğunda tekrarlı sayım önlenir. Dosyada bulunmayan ekler “yok” diye değil, “incelenen kaynaklarda bulunamadı” diye gösterilir.

Kronolojide üç farklı tarihi ayırın

Olayın gerçekleştiği tarih, belgenin düzenlendiği tarih ve belgenin tebliğ veya sunulma tarihi aynı olmayabilir. Model bunları tek sütunda birleştirirse süre değerlendirmesi bozulabilir. Her tarihe bir tür etiketi eklemek yararlıdır.

Örneğin fatura tarihi teslimin mutlaka o gün yapıldığını göstermeyebilir. Yazışmada geçmiş bir olaya atıf yapılabilir. Kronoloji bu farkı “belgede belirtilen olay tarihi” ve “belge tarihi” sütunlarıyla göstermelidir. Tarih açık değilse tahmin yerine belirsizlik notu bulunmalıdır.

Modelden şu çıktı istenebilir: “Tarih, tarih türü, olay veya iddia, söyleyen taraf, kaynak belge ve alıntı.” Kronolojinin amacı taraflardan birinin anlatısını yeniden üretmek değil, karşılaştırılabilir bir kayıt oluşturmaktır. Süre hesaplaması bu kayıt doğrulandıktan sonra yapılır.

Vakıa ve delili birbirine bağlayın

Her iddia için onu desteklediği ileri sürülen belgeyi ve karşı yöndeki bilgiyi ayrı gösterin. Bu, modelin uyuşmazlığı tek bir tarafa göre özetlemesini azaltabilir. Bir belge bulunması, o belgenin hukuken yeterli delil olduğu anlamına gelmez.

Analiz tablosunda “iddia”, “dayanak belge”, “karşı belge”, “eksik bilgi” ve “hukukçu değerlendirmesi” alanları kullanılabilir. Son alanı model değil inceleyen kişi tamamlar. Metindeki çelişki ile ispat değerlendirmesini ayırmak burada önemlidir.

Varsayımsal bir teslim uyuşmazlığında bir yazışma teslimin geciktiğini söylerken başka bir tutanak teslim yapıldığını gösterebilir. Modelin görevi iki kaynağı yan yana koymaktır. Hangi belgenin güvenilir veya belirleyici olduğunu söylemek için imza, kapsam ve diğer olgular değerlendirilmelidir.

Uzun dosyalarda kaynak kapsaması

Çok sayıda belgede yalnızca semantik olarak en yakın parçaların getirilmesi bazı istisnaları dışarıda bırakabilir. Retrieval bir arama aracıdır; bütün dosyanın okunduğunu kanıtlayan mekanizma değildir. Önce belge envanteri ve bölüm kapsaması kontrol edilmelidir.

Belge parçalanırken başlık, belge kimliği ve sayfa ilişkisi korunursa alıntıyı takip etmek kolaylaşır. Bir cümledeki “yukarıdaki şartlar” ifadesi önceki bölüm olmadan anlaşılmayabilir. Kaynak parçası yeterli değilse daha geniş bağlam istenir. Eksik bağlamdaki sonuç açıkça geçici olarak işaretlenmelidir.

RAG kullanan sistemlerde ayrıca belge içindeki talimatların gerçek sistem komutu olarak uygulanmaması gerekir. Tarafın metnine yazılmış “önceki belgeleri dikkate alma” ifadesi analiz sisteminin kontrol talimatı değildir. Bu teknik ayrım, delil metni ile çalışma talimatını birbirinden ayırır.

UYAP ile ilişkiyi doğru kurun

UYAP'ın resmî hizmet açıklaması, yetkili kullanıcıların ilgili portallardan dosya işlemleri ve bilgi erişimi yapabildiğini belirtir. UYAP erişiminiz olması, üçüncü taraf bir yapay zekâ aracına bütün dosyayı aktarabileceğiniz anlamına gelmez; aktarım ayrıca değerlendirilir.

DEHA'nın UYAP hesabınıza girip belgeleri otomatik topladığını varsaymayın. Yetkili erişimle elde edilmiş ve paylaşım uygunluğu değerlendirilmiş dosyalar kullanıcı tarafından sağlanabilir. Giriş bilgileri veya e-imza araçları bir sohbet istemine eklenmemelidir.

Dosyanın UYAP'taki güncel sürümüyle dışa aktarılan kopya arasında fark olabilir. Analiz tarihi ve indirilen belge seti bu nedenle raporda yer almalıdır. Eski bir dosya setinden güncel usul durumu çıkarılmamalıdır.

DEHA ile örnek iş akışı

Uygun belgeleri yükleyin ve önce envanter isteyin. Source Studio'da seçili kaynaklar üzerinden belirli olay veya iddialara ilişkin sorular sorabilirsiniz. Ardından her kaynağı orijinal belgeyle karşılaştırın. Metni okunamayan sayfalar varsa bunlar için çözüm üretmeden analizi tamamlanmış saymayın.

Örnek istem: “Bu belge setinde olay kronolojisi çıkar. Taraf iddiası ile belge içeriğini ayrı göster. Her satıra kaynak ekle. Eksik belge veya çelişki varsa belirt; davanın sonucunu tahmin etme.” Bu işlemden sonra araştırma ihtiyacı doğarsa içtihat araştırması rehberindeki doğrulama adımlarına geçin.

Analizi dilekçeye dönüştürmek ayrı bir görevdir. Dilekçe taslağı hazırlama rehberi, vakıa-delil tablosundan kontrollü metin üretimini ele alır. Dosya özeti doğrudan mahkemeye sunulacak metin gibi kullanılmamalıdır.

Model bir belgeden bahsetmiyorsa onu incelemiş olabilir mi?

Olabilir; ancak varsaymak yerine kapsama tablosu isteyin. Kritik bir belgenin analizde kullanılıp kullanılmadığını ayrıca doğrulayın.

Analiz raporunda başarı olasılığı bulunmalı mı?

Genel bir modelin dayanağı açıklanmayan yüzde vermesi yararlı bir hukuki değerlendirme değildir. Belge ve belirsizlik tablosu daha denetlenebilir bir çıktıdır.

Analiz raporunun revizyonunu yönetin

Yeni bir belge geldiğinde bütün eski çıkarımların otomatik geçerli kaldığını varsaymayın. Önce belgenin hangi iddia, tarih veya delil satırını etkilediğini belirleyin. Değişen alanları önceki raporla karşılaştırın; modelin bütün anlatıyı yeniden yazması küçük fakat önemli bir farkı görünmez kılabilir.

Revizyon notunda eklenen belge kimliği, değişen bulgu ve kontrol eden kişi yer alabilir. Eski raporun yanlış olduğunu söylemek yerine hangi kapsamda üretildiği açıklanmalıdır. İlk analiz yalnızca o gün mevcut kaynaklara dayanmış olabilir. Bu yaklaşım, rapor geçmişini bir kanıt zinciriyle karıştırmadan çalışma sürecini izlenebilir kılar.

Özellikle kronolojide yeni tarih eklendiğinde süre hesabını ayrı kontrol edin. Modelin tabloyu güncellemesi hukuki sürenin de doğru hesaplandığı anlamına gelmez. İlgili işlem ve usul çerçevesi yeniden incelenmelidir.

İnceleme tarihi: 29 Eylül 2026. Resmî kaynak: UYAP hizmet açıklaması. Envanter ve kronoloji tabloları DEHAYZ'ın örnek çalışma tasarımıdır; gerçek dosya veya karar bilgisi içermez.